Op 6 mei 2024 heeft Ennatuurlijk een artikel geplaatst met als kop “Energietransitie gebaat bij eerlijke kostenverdeling”. Maar, wat is eerlijk dan eigenlijk? Hierbij een kritische column van Arno Meijs.

Sympathie

Laten we de opinie geopperd door Algemeen Directeur Ernst Japike eens onder de loep nemen.
Want de titel roept veel sympatie op. Je moet immers niet goed snik zijn om tegen “eerlijke kostenverdeling” te zijn. Alsof je tegen frisse lucht bent.

Als opening stelt Ernst dat de tariefdiscussie een symptoom is van een veel groter onderliggend probleem. Dat ben ik roerend met hem eens. Zelfs méér dan een als je het mij vraagt, maar laten we  verder lezen.

Hij stelt dat de kosten voor de omslag (de energietransitie) samen gedragen moeten worden. Ook dat is weer een “frisse lucht” stelling. Maar prima! Mag ik daarop aanvullen dat als je meer afneemt, je ook meer moet betalen? Dat als je op een monopoliepositie zit, je automatisch een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebt en dat die genomen dient te worden? Wel zo eerlijk! En dat niet alleen de lasten maar ook de lusten worden gedeeld? Goed! Ik hoop dat we het eens zijn want het gaat hier immers toch om eerlijke kostenverdeling. 

(On)zichtbaar

Ernst stelt dat de “oneerlijkheid” het meeste zichtbaar is bij warmtebedrijven. Dat klopt denk ik wel. 
Grootverbruikers van Ennatuurlijk betalen slechts 20 Euro per Gigajoule. Ik vind dat niet zo eerlijk.

Weet je wat er onzichtbaar is bij de warmtebedrijven? De daadwerkelijke kosten. Zelfs het ACM heeft aangegeven onvoldoende inzicht te hebben in de concrete bedrijfsvoeringskosten van warmteleveranciers. Let wel: zowel ACM alsmede Ennatuurlijk houden zich keurig aan de wet: alles wat aangeleverd moet worden, wordt netjes aangeleverd en er is ook niemand die een hoger tarief rekent dan wat ACM voorschrijft. Het probleem hier is echter: de wetgeving en aangeleverde gegevens bereiken hun doel niet (het “niet meer dan anders” principe). 

(Via ons loopt thans een procedure bij ACM daar wij onderbouwd van mening zijn dat de rekenmethode niet deugt en daarnaast dat het belang van de consument sterk ondervertegenwoordigd is. Dit terzijde).

Maar niet getreurd! Na 2 jaar intensief in uitgebreide rapporten, ambtelijke stukken, jaarrekeningen en prijsopgaven te zijn gedoken, zijn er wel andere zaken zichtbaar.
Bijvoorbeeld dat de Amercentrale (RWE) kiest of ze restwarmte gebruiken voor een 600MW generator om extra electriciteit te maken of warmwater voor Ennatuurlijk. Dat de kostprijs voor 1KWh electriciteit bij hen 3,5 cent bedraagt. Haalt u wat omrekensites erbij via Google dan ziet u dat met zo’n lage prijs 1GJ voor de Amercentrale slechts 9,73 Euro kost. 
Je zou kunnen (moeten?) stellen dat er daarmee géén verschil mag zijn tussen een electriciteitsprijs en een warmteprijs! 

Vanzelfsprekend stroomt het warme water met zo’n kostprijs nog niet lekker door uw douche of is het uw huis aan het verwarmen. Transport kost ook wat, maar het verschil met de prijs van Ennatuurlijk van 45,7281 Euro per GJ (incl btw) is wel stuitend te noemen: bijna 500% uplift voor alleen transport? Hoe kan dat nu weer? Daar komen ook nog eens 600 Euro per jaar aan vaste lasten bij voor de gedwongen afnemer. Toch is het voor Ernst allemaal nog niet eerlijk genoeg.

Follow the money

Ernst stelt dat het beeld dat tarieven makkelijk lager kunnen en dat ze geld zouden verdienen over de ruggen van klanten niet klopt. 
Het zal je verrassen: ik ben het met hem eens! De jaarrekeningen van Ennatuurlijk laten zeker geen rooskleurige beelden zien met vette eurotekens in de ogen van de directie en aandeelhouders.
Sterker nog: ik denk dat hen af en toe het koude zweet uitbreekt.

Dus opnieuw de vraag: hoe kan dat nu weer? Waar gaat al dat geld heen?
Om te beginnen vraagt RWE een stevige prijs aan Ennatuurlijk om warmwater te leveren en dat helpt (En)natuurlijk niet. Weer de vraag: is dit “eerlijk”?

Een net zo belangrijke reden is dat de vercommercialisering van het warmtenet een neoliberaal gedrocht is: in de jaren ’90 zijn allerlei nutsbedrijven willekeurig in de uitverkoop gedaan, zonder er goed over na te denken wat het probleem precies was, wat de beste oplossing zou zijn en onder welke randvoorwaarden dit zou moeten plaatsvinden. “De markt zou het efficiënter kunnen!” was het unanieme geluid uit Den Haag. Hop! Over de muur en weg ermee! 
Gelukkig zijn er bijna dertig jaar later in datzelfde Den Haag de nodige signalen dat dat misschien toch niet zo’n goed idee was.

Inmiddels is uit diverse overheidsrapporten gebleken dat de huidige oude-techniek warmtenetten nóóit rendabel te krijgen zijn. Niet qua investering. Niet qua exploitatie. Toch wil de Gemeente Breda samen met Ennatuurlijk niets liever dan meer van hetzelfde: “Als Amer zo duur is, dan leggen we toch een soorgelijk net aan vanaf Moerdijk naar Breda?”
Gaat u maar na: water van 90 graden tot wel 18 kilometer lang door de ijskoude grond. 
Daardoor kosten zowel aanleg als onderhoud kapitalen!
Maar we houden het “eerlijk” he?
Weer een vraag: als Moerdijk haar warmte kwijt moet, dienen zij daar dan niet voor te betalen? Het is voor hen toch immers afval? Dat lijkt me eerlijk daar wij ook afvalstoffenheffing moeten betalen.
Of gaat dit (wederom) een gevalletje zijn van de vervuiler wordt betaald? (Door de gedwongen afnemers van stadsverwarming).

En Energieheffingsbelasting: de warmteleveranciers hebben álle geïnde energieheffingsbelasting mogen houden ‘voor investeringen’. Maar……was die belasting er niet om gebruik van fossiele brandstoffen tegen te gaan? En wordt stadsverwarming niet geacht een ‘groen’ alternatief te zijn?
Is het “eerlijk” dat wij als afnemer van stadsverwarming deze belasting betalen? 

Even een klein uitstapje naar het buitenland: stadsverwarming in Denemarken, Duitsland en Zweden zijn onderzocht door TNO en wat blijkt? Zij hebben 5e generatie warmtenetten die in handen van de afnemers zijn en leveren warmte voor pakweg 27 Euro per Gigajoule. Amernet is een 1e/2e generatie warmtenet, wat ik bedoel met ‘oude-techniek’ en waar de rapporten het over hebben dat deze niet rendabel te krijgen zijn.

Is het daarmee niet “eerlijk” dat de reputatie van de Nederlandse warmte-netten onder vuur ligt? 
Ja meneer Japikse: laten we eerlijk zijn!

Netcongestie

We gaan door naar de volgende kop “volledige electrificering onbetaalbaar”
Dit klinkt als een enorme bliksemafleider van het feit dat huidige warmtenetten en uitbreidingen daarop onbetaalbaar zijn: 1 miljoen Euro per kilometer infrastructuur, 6000-12000 Euro per aangesloten gebouw én nog eens 2000-12000 euro verbouwingskosten per aangesloten gebouw. (Denk aan leidingen, meterkasten, vervangen fornuizen e.d.) 

Daarnaast: als je tóch dure infrastructuur moet gaan upgraden, is het dan niet veel beter om je te richten op één infrastructuur in plaast van twéé? Dat moet toch flink in de kosten schelen.
Het electriciteitsnet moet sowieso op de schop worden genomen: 15 jaar geleden was al zichtbaar waar het naar toe zou gaan, Vereniging Eigen Huis spreekt zelfs van “achterstallig onderhoud” en warmtepompen of niet: electriciteitstoename is een feit daar er ook trends zijn met electrische voertuigen, koeling, koken op electriciteit etcetera om nog maar te zwijgen van het industriële verbruik.

Goed nieuws: het aantal miljarden wat aan netbeheerders beschikbaar wordt gesteld om de netcongestie op te lossen, is verdubbeld.
Slecht nieuws: ook deze heren hebben het in hun hoofd gehaald dat het oké is om hiervoor de burger zwaarder te belasten. En dat terwijl via Milieucentraal blijkt dat de burger slechts ‘marginaal verantwoordelijk’ is voor deze netcongestie. 
Tevens vergeten we voor het gemak dat deze (tientallen) miljarden beschikbaar worden gesteld door het Rijk, oftewel: belastinggeld, oftewel: het ís al betaald door de burgers!

Slecht nieuws 2: de electriciteitsmaatschappijen wrijven zich lachend in hun handen daar ze nu ‘netcongestie’ als verdienmodel kunnen gebruiken (“betalen voor je zonnepanelen!”) echter zonder dat zij daar ook maar één maatschappelijke tegenprestatie tegenover hoeven te zetten. 
Maar dit terzijde.
Het zit mij alleen erg dwars dat we het hier over praktisch gratis energie hebben en dat de hele wereld lijkt te bewegen om de burger hiervoor zwaarder te laten betalen. Hoezo is de commercie innovatief en efficiënt? De commercie is vooral commerciëel!

Warmtepomp is een klein wonderapparaat!

Terug naar het artikel. De grote boosdoener zou volgens Ernst “de warmtepomp” zijn.
Snel gerekend: volgens Ennatuurlijk gebruikt een gemiddeld huishouden 37GJ per jaar. Vaste lasten zoals gezegd €600 per jaar. (met meetkosten nóg hoger!) Totale kosten pakweg 2300 Euro per jaar.
Aanschaf en aansluiten warmtepomp: €9000 tot €12000. (Neemt u er alstublieft eentje met een zeer stille buitenunit).
Terugbetaaltijd 4-5 jaar. Het is gewoon dé slimme financiële keuze!
Het wonder-deel? Welk ander apparaat maakt van 1KW energie 4 tot 5,5 KW warmte?
De warmtepomp maakt met 3000KWh electriciteit 12.000Kwh warmte! Het equivalent van 1200 kubieke meter gas.

Even voor de duidelijkheid: die prijs is indicatief, exclusief subsidie maar gaat wel uit van eigen zonnepanelen. Iets waar Ernst blijkbaar veel last van heeft.

Maargoed: niet iedereen heeft twaalfduizend Euro klaarliggen, plek voor zonnepanelen of een groot buffervat. En zoals Ernst zegt:“Niet alle woningen zijn geschikt voor een warmtepomp”. Nee, maar als je bedenkt dat ruim 65% van Nederland een koophuis heeft, dan mag je verwachten dat 65% zal proberen om niet aan die peperdure stadsverwarming te gaan. Hou je over de oudste/kraptste huizen en uiteraard alle sociale woningbouw, waar bewoners al helemaal niets te kiezen hebben.

Dus zoals ik het zie schieten de warmteleveranciers met hun bizarre prijsverhogingen zichzelf in de voet: ik had nooit nagedacht over een warmtepomp als ik al die jaren net zoveel had betaald als voor gas. Maar met die (eerlijke, volgens de geest-van-de-wet-)prijs, waren ze vermoedelijk al vele jaren geleden failliet gegaan en dat mag immers niet meer.

Vervolgens zijn opmerking “Als alle woningen een warmtepomp krijgen kan ons elektriciteitsnet dat niet aan “.

Dit is pure propaganda.

Onze warmtepompen dragen ten hoogste marginaal bij aan congestie op een net wat zelfs zonder deze warmtepompen dringend toe is aan stevige verzwaring.

Voor de rekenfanaten: uw warmtepomp gaat voor 1GJ warmwater ongeveer 16 Euro kosten.
Echter om het “eerlijk” te houden dienen wij 3x zoveel te blijven betalen “voor de superieure stadsverwarming” plus bijkomende vaste lasten!

“Zet maatschappelijk belang boven individueel belang!” huilt Ernst. (Vrij vertaald: “Zet ons commerciëel belang boven de slimme financiële keuze voor burgers.)
Mag ik ook huilen? “Zet maatschappelijk belang boven commerciëel belang!”

Concurrentie ongewenst? Oh ja?

Hoe zat het ook alweer met marktwerking? Als een bedrijf niet het hoofd boven water weet te houden dan dient het toch failliet te gaan? Maar ineens is concurrentie “ongewenst”? Nog erger: Ernst stelt dat concurrentie tussen duurzame energiedragers ongewenst is? Want…dat is oneerlijk ofzo? Voor wie?

Dus het is niet “eerlijk” dat warmtepompen subsidie krijgen maar het is wel “eerlijk” dat burgers via regelgeving gedwongen worden een suboptimale keuze te maken? Kunt u mij precies uitleggen wat het verschil is meneer Japikse? Maar failliet gaan mag in deze neoliberale wereld niet meer dus gaan we het publieke beeld proberen te veranderen:”Energie gaat in de toekomst véél duurder worden!” “Infrastructuur kost straks méér dan daadwerkelijk verbruik!” En andere onnodige ontwikkelingen.

(NB: als een warmteleverancier failliet gaat, dan dient de Overheid de leverplicht te verzorgen en je snapt dat ze daar helemaal niet veel zin in hebben en dat het veel gemakkelijker is om subsidies toe te stoppen en onterecht geïnde belastingen te goed te praten).

Tenslotte pleit Ernst dat we “moeten we ophouden de tarieven voor duurzame energie te vergelijken met de gasprijs”. Ik denk dat hij hier vooral doelt op zijn eigen warme water want we leveren met z’n allen bákken bijna gratis energie in de vorm van electriciteit. Ik denk dat de kunst vooral gaat zijn om goede vormen van opslag te vinden voor al deze spotgoedkope energie. En deze zijn volop in ontwikkeling. Wist u dat de sommige nieuwe generatie electrische auto’s óók goed zijn in het terugleveren van electriciteit? 

Oh die eerlijke kostenverdeling! Wat een nobel streven!
Weet u nog de Coronacrisis? Olie had een negatieve prijs en gas zakte naar pakweg 3 cent per kubieke meter. Herinnert u zich ook zo goed hoe u als afnemer van Stadsverwarming ineens nog maar een fractie van de oude prijs hoefde te betalen? 

Nee? 
Ik ook niet.

(bovenstaande artikel is op persoonlijke titel geschreven en niet noodzakelijk of automatisch die van “beweging stadsverwarming te duur)